|
ΣΥΝΤΟΜΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΓΙΑ ΤΟΝ ΠΟΝΤΟ Από τον Σταύρο Παπαδόπουλο
 Όταν λέμε Πόντος εννοούμε Γεωγραφικά την περιοχή της Βόρειας Μ.Ασίας που εκτείνεται ΑΝΑΤΟΛΙΚΑ : Από τα σημερινά σύνορα της πρώην Σοβ. Ένωσης και Τουρκίας και φθάνει ΔΥΤΙΚΑ : Στον Άλυ ποταμό και πέρα από τη Σινώπη και ΒΟΡΕΙΑ : Από τα Βόρεια παράλια της Μικράς Ασίας και φθάνει ΝΟΤΙΑ : Μέχρι τις γραμμές Τσόρουμ-Τοκάτης- Νικόπολης – Αγ Ντάγ Μαντέν. Όταν λέμε Πόντιοι εννοούμε τους Έλληνες που κατοικούσαν στην περιοχή αυτή της Βόρειας Μικράς Ασίας από τους αρχαιότατους
χρόνους μέχρι το 1922 που με την συνθήκη της Λωζάνης υποχρεώθηκαν να φύγουν από την πατρίδα τους και να εγκατασταθούν
σαν πρόσφυγες στην Ελλάδα, εγκαταλείποντας πατρογονικούς τόπους, τάφους προγόνων και ιερά και να πάρουν μαζί τους μόνο
το γλωσσικό τους ιδίωμα και τις παραδόσεις τους.
Πως βρέθηκαν οι Έλληνες τόσο μακριά και απόμερα από τον κορμό της Ελλάδας ; H Ελλάδα σαν χώρα ορεινή και άγονη από τα αρχαία χρόνια ήταν φτωχή, ήταν όμως περιτριγυρισμένη από θάλασσα και έτσι οι Έλληνες ανέπτυξαν ναυτικό και σαν ναυτικοί ταξίδευαν σε ξένες χώρες μεταφέροντας τα προϊόντα τους (λάδι, κρασί, κεραμικά κ.λπ.) και συγχρόνως ίδρυσαν αποικίες για οικονομικούς κυρίως λόγους. Μετέφεραν στην χώρα τους τον πλούτο των αποικιών που ίδρυαν.Έκαναν αποικίες πρώτα προς τα ανατολικά και ύστερα προς τα δυτικά. Οι Πόντιοι είναι οι άποικοι Έλληνες των ανατολικών Ελληνικών αποικιών, όπως οι Έλληνες των δυτικών αποικιών είναι άποικοι στην Κάτω Ιταλία.
H μυθολογία μιλάει για την Αργοναυτική εκστρατεία του Ιάσονα που με το πλοίο του την Αργώ διέσχισε τον Εύξεινο Πόντο για να πάρει
το Χρυσόμαλλο Δέρας, το οποίο συμβολίζει τον πλούτο των παραλίων του Πόντου κι άλλοι λένε πως συμβολίζει τη μέθοδο της δέσμευσης των ψηγμάτων χρυσού από τη χρυσοφόρο γη, μέσω του πυκνού τριχώματος του δέρματος του ακατέργαστου των προβάτων, τη μέθοδο αυτή έμαθαν οι Έλληνες από τους γηγενείς λαούς εκείνων των περιοχών.
Εκείνοι που ξεκίνησαν τις πρώτες αποικίες στον Πόντο ήταν οι Μιλήσιοι, η Μίλητος ήταν πόλη στα Ιωνικά παράλια της Μικράς Ασίας (περίπου απέναντι και κάτω από τη Σάμο) και η πρώτη αποικία του ίδρυσαν οι Μιλήσιοι ήταν η Σινώπη. Με το χρόνο η Σινώπη αναπτύχθηκε οικονομικά και άπλωσε την ακτινοβολία της στην γύρω περιοχή καταλαμβάνοντας νέα εδάφη και ιδρύοντας δικές της αποικίες που εξελίχθηκαν σε σημαντικά πολιτιστικά κέντρα όπως τα Κοτύωρα (Ορντού), την Κερασούντα, την Τραπεζούντα και άλλες πόλεις. Έτσι στα τέλη του 7ου π.Χ. αιώνα ο Εύξεινος Πόντος έγινε Ελληνική θάλασσα με κυρίαρχο το Ελληνικό στοιχείο και τον Ελληνικό πολιτισμό. Κατά την παράδοση η μόνη δύναμη που αντιστάθηκε στην εκεί ελληνική παρουσία ήταν η γυναικεία πολεμοθρεμμένη κοινωνία των Αμαζόνων. Το ακμαίο ελληνικό φρόνημα του παραλιακού πόντου, κατά την αρχαιότητα, φάνηκε κάπου 400 χρόνια αργότερα από την ίδρυση της Σινώπης, όταν αρχές του 4ου π.Χ. αιώνα οι Μύριοι του Ξενοφώντα έφθασαν στην Τραπεζούντα, πήγαν και σε άλλες παραλιακές πόλεις (Κερασούντα, Κοτύωρα, Σινώπη, Ηράκλεια) και γνώρισαν παντού τη θερμή ελληνική φιλοξενία. Εκεί αναφώνησαν αντικρίζοντας τον Εύξεινο Πόντο το γνωστό μας ‘Θάλαττα-Θάλαττα’.
Στα χρόνια του Μέγα Αλέξανδρου οι ελληνικές πόλεις του Πόντου που περιορίζονταν μόνο στην παραλιακή περιοχή, γνώρισαν ιδιαίτερη οικονομική και πολιτιστική ανάπτυξη αφού ελευθερώθηκαν από τον Περσικό ζυγό και από τότε άρχισε η εξάπλωση προς νότο και ο εξελληνισμός των γηγενών φυλών. Μετά το θάνατο του Μ.Αλέξανδρου ιδρύθηκαν πολλά ελληνιστικά βασίλεια, το σπουδαιότερο ήταν το Μιθριδατικό Βασίλειο του Πόντου με πρωτεύουσα την Αμάσεια (όπου σώζονται οι λαξευμένοι στα βράχια τάφοι των Μιθριδατιδών βασιλέων) έτσι ο εξελληνισμός προχωράει ακόμη βαθύτερα.
Το 63π.Χ. καταλαμβάνεται η Τραπεζούντα από τους Ρωμαίους και αρχίζει η Ρωμαιοκρατία στην περιοχή του Πόντου και οι ελληνικές πόλεις του συνεχίζουν την ακμή και ανάπτυξή τους. Ιδιαίτερα αναπτύσσεται η Τραπεζούντα, η γεωγραφική της θέση τη βοήθησε ώστε να γίνει το πρώτο λιμάνι της Μαύρης Θάλασσας. Την περίοδο αυτή διαδίδεται ο Χριστιανισμός από τους Αποστόλους Ανδρέα και Πέτρο και έτσι δημιουργείται ένα έθνος ελληνοχρηστιανικό. Οι φοβεροί διωγμοί των χριστιανών από τους αυτοκράτορες της Ρώμης που κράτησαν τρεις αιώνες δεν μπόρεσαν να λυγίσουν το θρησκευτικό τους φρόνημα απλά καθυστέρησαν τον εκχριστιανισμό ολόκληρου του Πόντου. Στη γη του Πόντου φιλοξενήθηκαν οι δύο Μεγάλοι Πατέρες της εκκλησίας μας, ο Βασίλειος ο Μέγας και ο Γρηγόριος ο Θεολόγος και από εδώ καταγόταν ο Άγιος Αθανάσιος ο Αθωνίτης. Βλέπουμε ότι ο Πόντος έχει τη θέση του και παίζει σπουδαίο ρόλο στο ανατολικό τμήμα της Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας. Το 330 Μ.Κωνσταντίνος μετέφερε την πρωτεύουσα από τη Ρώμη στο Βυζάντιο έτσι πρωτεύουσα γίνεται η Κων/πολη. To 395 το Ρωμαϊκό κράτος χωρίζεται και το ανατολικό του τμήμα ανεξαρτητοποιείται και λειτουργεί πια σαν Βυζαντινό κράτος.
Στα βυζαντινά χρόνια ο Πόντος ήταν η ακραία βορειοανατολική επαρχία της Βυζαντινής αυτοκρατορίας και ο Ιουστινιανός όρισε πρωτεύουσά της την Τραπεζούντα . Πουθενά αλλού σ΄ όλο το βυζαντινό χώρο δεν υμνήθηκε τόσο ο κύκλος των ακριτικών τραγουδιών όσο στον Πόντο. Η λαϊκή μούσα ξεχώρισε σε ανδρεία και αρετή τον πιο θαυμάσιο ακρίτα, τον Διγενή και οι επιτυχίες του συμβόλιζαν την αδιάκοπη πάλη της ελληνικής φυλής ενάντια σ΄ όλους τους ανατολικούς εχθρούς της.
Την περίοδο αυτή (11ος αιώνας) εμφανίζονται στο προσκήνιο της ιστορίας οι Σελτσούκοι Τούρκοι, πήραν το όνομα τους από τον αρχηγό τους Σελτζούκ. Την ίδια περίοδο (11ος-12ος αι.) το Βυζαντινό κράτος αρχίζει και αδιαφορεί για τα ανατολικά του σύνορα, βάζει μεγάλους φόρους και αφαιρεί προνόμια από τους ακρίτες έτσι αυτοί αναγκάζονται να αλλάζουν επάγγελμα ή να φεύγουν σε άλλες περιοχές με αποτέλεσμα τα ανατολικά σύνορα του Βυζαντίου να είναι σχεδόν αφύλακτα και ευάλωτα σε κάθε εχθρό. Τότε ορισμένοι τοπικοί άρχοντες (δούκες) βλέποντας την αδιαφορία της Κων/πολης, οι αυτοκράτορες ήταν απασχολημένοι με άλλα μέτωτα, ανεξαρτητοποιήθηκαν και πολέμησαν μόνοι τους για να ελευθερώσουν τις περιοχές τους. Πρώτος από όλους είναι ο Θεόδωρος Γαβράς, βλαστάρι της Άτρας, από τους πιο καλούς στρατηγούς του Βυζαντίου, κατόρθωσε να απελευθερώσει την Τραπεζούντα από τους Σελτζούκους το 1075 χωρίς βοήθεια από την Κων/πολη. Αιχμαλωτίσθηκε όταν πολεμούσε αργότερα πάλι με τους Σελτζούκους και επειδή αρνήθηκε να αλλαξοπιστήσει βασανίστηκε τρομερά και μαρτύρησε στις 2 Οκτωβρίου 1098 και από τότε τιμάται σαν μάρτυρας της εκκλησίας μας.
Όταν το 1204 έπεσε η Κων/πολη στα χέρια των Φράγκων σταυροφόρων ιδρύθηκε η Αυτοκρατορία της Τραπεζούντας ή των Μεγάλων Κομνηνών που η ζωή τους ήταν ένας συνεχής αγώνας εναντίον βαρβάρων και κυρίως των Τούρκων. Επί Κομνηνών παρατηρείται σημαντική ανάπτυξη των γραμμάτων στην Τραπεζούντα και ιδιαίτερο ενδιαφέρον για ίδρυση μοναστηριών (Διονυσίου στο Αγ. Όρος, του Αγ. Γεωργίου Περιστερεώτα, του Αγ. Γεωργίου Χουτουρά) ή για ενίσχυσή τους (Αγ. Ιωάννη Βαζελώνα). Μετά την άλωση της Κων/πολης το 1453 μόνη ελεύθερη ελληνική περιοχήπαραμένει η αυτοκρατορία της Τραπεζούντας. Την άνοιξη του 1461 ο ίδιος σουλτάνος που πήρε την Πόλη ο Μεχμέτ Β΄ ή Μωάμεθ ξεκίνησε με τον στρατό του για την κατάλυψη της Τραπεζούντας και παρά τις προσπάθειες του τελευταίου αυτοκράτορα Δαβίδ Κομνηνού η Τραπεζούντα στα μέσα Αυγούστου του 1461παραδίδεται στα χέρια των Τούρκων, οκτώ χρόνια μετά την πτώση της Κων/πλης. Ο ελληνισμός θρηνεί με το δημοτικό τραγούδι:
Αιλί εμάς και βάι εμάς πάρθεν η Ρωμανία Η Ρωμανία πέρασεν Η Ρωμανία ΄πάρθεν Η Ρωμανία κι΄ αν πέρασεν Ανθεί και φέρει κι΄ άλλον
O Πόντος περνά σε τουρκική κατοχή, τα χωριά καταστρέφονται, κάστρα ερημώνονται και οι κάτοικοι όσοι δεν εξοντώθηκαν ή καταφεύγουν προς τα ενδότερα και ψηλότερα, γύρω από τα μεγάλα μοναστήρια του Πόντου ή καταφεύγουν στην Γεωργία ή εξισλαμίζονται. Στις βουνοκορφές του Μεσοχαλδίου και γύρω από την Παναγία Σουμελά, τον Άγιο Ιωάννη Βαζελώνα και Άγιο Γεώργιο Περιστερεώτα ο ελληνισμός στήνει νέους οικισμούς, αναπτύσσει δραστηριότητες και υψώνει σε κανόνα ζωής ένα γενναίο ήθος και έναν λαμπρό πολιτισμό που διατηρήθηκε μέχρι την Ανταλλαγή. Οι εκτουρκισμοί και εξισλαμισμοί παίρνουν μεγάλες διαστάσεις. Η οθωμανική κατάκτηση έχει εδραιωθεί πια στην περιοχή του Πόντου. Εδώ παρατηρούμε το φαινόμενο του Κρυπτοχριστιανισμού, οι κάτοικοι της περιοχής αποφάσισαν να δεχτούν, φαινομενικά μόνο, το μωαμεθανισμό και στην ουσία παρέμειναν Χριστιανοί. Άλλοι ασπάσθηκαν τον μωαμεθανισμό αλλά κράτησαν την γλώσσα των προγόνων τους και άλλοι υιοθέτησαν την τουρκική γλώσσα αλλά της προσέδωσαν μια ιδιαίτερη προφορά. Το ελληνικό χριστιανικό στοιχείο συνεχίζει να ακμάζει στην περιοχή αυτή μέχρι τις αρχές του 20ου αιώνα έχοντας πλειοψηφία σε ορισμένες πόλεις όπως η Κερασούντα, Σαμψούντα, Ορντού και με πρώτη την Τραπεζούντα. Το Αρμενικό στοιχείο κυριαρχεί στις ανατολικές περιοχές. Η ανάπτυξη της Ρωσίας τον 19ο αιώνα σηματοδοτεί εξελίξεις στην περιοχή. Από το 1768 μέχρι το 1918 έγιναν επτά Ρωσοτουρκικοί πόλεμοι και τέσσερεις φορές τα ρωσικά στρατεύματα εισέβαλαν σε οθωμανικό έδαφος και κατέλαβαν πόλεις όπως το Ερζερούμ και η Τραπεζούντα. Και πάλι οι παραλιακές πόλεις του Εύξεινου Πόντου γνωρίζουν μεγάλη οικονομική άνθηση. Αυτή η πρόοδος του ελληνοχριστιανικού στοιχείου προκαλεί τη δυσαρέσκεια του μουσουλμανικού. Από τον Ελληνισμό της Ανατολής μόνο οι Έλληνες του Πόντου ανέπτυξαν αντάρτικο και αυτό γιατί ζούσαν μακριά από το κέντρο και ήταν απροστάτευτοι και αβοήθητοι γιαυτούς το Αντάρτικο ήταν δύναμη αυτοάμυνας και αυτοπροστασίας. Την Κεμαλική περίοδο (1919-1922) έχουμε εξελίξεις καταλυτικής σημασίας για την περιοχή τότε το ελληνοχριστιανικό στοιχείο ξεριζώνεται και παίρνει τον δρόμο της προσφυγιάς. Με τη συνθήκη της Λωζάνης το 1923 αποφασίζεται η Ανταλλαγή των πληθυσμών που γίνεται με βάση το θρήσκευμα έτσι ελληνόφωνοι μουσουλμάνοι κυρίως κάτοικοι της ευρύτερης περιοχής της Τραπεζούντας (Όφεως, Τόνιας, Ματσούκας, Σουρμένων) παραμένουν στις εστίες τους ενώ χριστιανοί Ελληνόφωνοι και Τουρκόφωνοι παίρνουν το δρόμο τις προσφυγιάς. Η περιφέρεια του Πόντου μετά την φυγή των προσφύγων βίωσε μια μακρά περίοδο οικονομικής κρίσης. Το 1950 η κυβέρνηση της Τουρκίας προώθησε την καλλιέργεια του τσαγιού και των φουντουκιών ώστε να φέρει ανάκαμψη στην περιοχή. |
|
Αρχική σελίδα > Πληροφορίες εκδρομών >
Σύντομο ιστορικό για τον Πόντο |